Sakızağacıgiller familyasındandır. Şam fıstığı ve fıstık da denir.

Adın çağrıştırdığı gibi, Şam’la doğrudan bir ilişkisi yoktur; tarihte Damaskus’tan (Şam) pazarlandığı için bu adı almış olmalıdır. Zaten doğada kendiliğinden yetişmiş olan antepfıstığı bitkisi de yoktur. Menengiç ağacından aşılanarak, kültür yoluyla elde edilir ki bunu da ilk kez Anadolu’da Hititler’in başardığı sanılmaktadır.

Çağımızda ülkemizle birlikte İran, ABD, Irak, Suriye, Hindistan ve Meksika’da yetiştiriliyor. Türkiye’de en çok Şanlıurfa’da yetiştirilmektedir. Yaklaşık 56 kentte üretimi yapılmasına karşın, üretimin yüzde 94ü yine de Güneydoğu’da gerçekleştiriliyor.

Dünya piyasasında üretim açısından bizim önümüzde yer alan iki ülke İran ile ABD’de sulu taban arazide üretimi yapılıyor. İşin ilginci ABD bu bitkinin üretimine 1930’larda İran ve Ortadoğu’dan götürdüğü fidanlarla başlamıştır.

1937’de Gaziantep’te Fındık İstasyonu adıyla küçük bir merkez kurulmuş, bu 1974’te Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü’ne dönüştürülmüştür. Umulur ki enstitünün bilimsel çalışmaları ülkemize hak ettiği ekonomik değeri üretecek antepfıstığı türlerini kazandırır.

Antepfıstığı ağacı menengiç ağacının (Pistacia terebinthus)  üzerine aşı yapılarak elde edilir. 2-10 m arasında boylanır. Kışın dökülen 3-5 yaprakçıklı yaprakları, yeşil renkli, sert, kalın ve tüysüzdür. Çok değerli bir çerez olan meyveleri salkımsıdır. Her biri 1.5-2 cm uzunlukta ve oval biçimlidir, ikiye ayrılabilen sert kabukları vardır. Kabuğun içinde, ince kırmızı bir kabukla kaplı yeşil bir tohum bulunur.

Reçinemsi tadıyla sevilen bir yiyecektir bu. Doğrudan ya da daha çok, biraz kavrularak yenir, şekerleme, tatlı ve özellikle baklava yapımında kullanılır. Dünyanın en özel lezzetli ve kokulu antepfıstıkları Türkiye’yle İran’da yetiştirilir.

Bileşiminde yağ, protein, karbonhidrat; fosfor, kalsiyum, demir, potasyum, magnezyum gibi mineraller, A, B1, B2, E, C vitaminleri bulunur.

Protein, karbonhidrat, potasyum, fosfor, demir, A, B1 vitaminleri açısından sığır etinden, fındık ve cevizden daha üstündür. Sığır etine göre protein açısından 2 kat, fosfor açısından 4 kat daha zengindir.

Antepfıstığının güçlendirici, cinsel gücü artırıcı, kolesterolü düşürücü etkileri vardır. Kolesterole karşı etkili olduğu için koroner kalp yetmezliği riskini azaltır.

Kan şekerinin yükselmesini önlemekte destekleyici olduğu için şeker hastalarına önerilir.

Ezilip dövülerek su ve şekerle karıştırıldığında elde edilen şurubun balgam söktürücü, bronşit iyileştirici etkileri vardır.

Son zamanlarda yapılan açıklamalarda; bileşimindeki fitosterolün göğüs ve prostat kanserlerine yakalanma riskini azalttığı, kanserli hücrelerin yayılmasını engellediği de belirtilmektedir.

Kaynak: Vefalı Otlarım Şifalı Otlarım, syf: 51

Aromaterapi Uzmanı Ruveyda N. Uçar