Sigara bazı doktorlar tarafından tedavi amacıyla tavsiye bile edilebiliyordu. Bugün sigaranın bu hastalıklara yol açtığı konusunda hiçbir tereddüd yok. Bu durum, sigaranın etkilerinin artmasından değil, içiminin yaygınlaşmasından ve yapılan araştırmaların artmasından kaynaklanıyor.

Bisfenol A (BPA) nedir, nerelerde kullanılır?

Günümüz insanı benzer bir tehditle karşı karşıya. Bu sefer söz konusu olan madde bisfenol A veya kısaca BPA adıyla bilinen, vücudumuz için tamamen yabancı olan bir kimyasal madde. Kimya endüstrisi her sene 3 milyon tona yakın BPA üretiyor ve bu miktar giderek artıyor. Her gün kullandığımız sayısız üründe bulunan BPA'nın tehlikesi daha çok bardak, şişe, saklama kabı gibi yiyecek ve içeceklerin muhafazasında kullanılan sert plastik kaplardan kaynaklanıyor. Bunlar içinde en önemlisi de BPA ihtiva eden biberonlar. Sayısız araştırma, bebek ve çocuk sağlığının BPA yüzünden ciddi tehlikelerle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. ABD'de 6 eyalet, Kanada ile Danimarka ve Fransa gibi bazı Avrupa ülkeleri BPA'nın biberonlarda kullanılmasını yasaklayan kanunlar çıkardı. 15 ülkeden 60 bilim adamı, Avrupa Gıda Emniyeti İdaresi'ne (EFSA) yazdıkları açık mektupta, BPA'nın başta bebek ve hamileler olmak üzere tüm insanların sağlıkları için ciddi bir tehdit oluşturmasından duydukları endişeyi dile getirdiler.

BPA vücudumuza nasıl giriyor?

BPA, mobil telefonlar, su ısıtıcıları, kahve makineleri, bilgisayarlar, CD ve DVD'ler, motosiklet kaskları, diyaliz ekipmanı, diş dolgu ve protezleri gibi tıbbi malzemelerde polikarbonat şeklinde; metal yiyecek kutularının iç yüzeyinde epoksi resin şeklinde bulunuyor. BPA bu şekillerde zararsız ama bileşiminde bulunduğu ürünlerden serbestleşebiliyor ve sindirim sistemi aracılığıyla vücudumuza girebiliyor. Meselâ, biberon gibi polikarbonat plastikten yapılmış kapların özellikle sıcak suyla temasları BPA'nın süt veya mamaya karışmasına yol açabiliyor. Metal kutuların iç yüzey kaplamasında epoksi resin şeklinde bulunan BPA da su ile reaksiyona girerek polimer formdan serbest BPA'ya dönüşüyor.

İnsan sağlığına etkileri

BPA'nın insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri olduğunu gösteren yüzlerce araştırma var ve bunların sayıları her geçen gün artıyor. BPA insan vücudunda dişi seks hormonu östrojen gibi etki gösteriyor, embriyonun gelişimini ve üremeyi bozabiliyor. BPA'nın dişi seks hormonlarının etkilerini artırırken erkek seks ve tiroit hormonlarının etkilerini ise azalttığı biliniyor. Çok düşük miktarlarının bile eşcinselliğe yol açabileceği iddiaları var. BPA işleyen fabrikalarda çalışan erkeklerde sertleşme, boşalma ve libido problemleri gelişebileceği belirlenmiştir. Üstelik bu erkeklerin kanlarında saptanan BPA, zararsız olarak kabul edilen miktarların yüzde 5'i kadar bulunmuştur. Farelerde yapılan araştırmalar, BPA'nın çok düşük miktarlarının bile davranış, öğrenme kabiliyeti ve bazı beyin yapılarını etkileyebileceğini göstermiştir. Laboratuvar hayvanlarında prostat büyümesi, sperm konsantrasyonunda azalma ve erken ergenlik de gözlenmiştir. BPA ile ilişkilendirilen diyabet, obezite, kalp hastalıkları, astım, karaciğer hasarı, meme ve prostat kanseri gibi pek çok hastalık vardır.

BPA neden hemen yasaklanamıyor?

Bunun birkaç önemli sebebi var:

Bir: BPA'nın insan sağlığını olumsuz etkilediğini gösteren sayısız araştırma olmakla beraber hiçbir olumsuzluğu olmadığı sonucuna varan araştırmalar da var.

İki: Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Çevre Koruma Ajansı (EPA), EFSA gibi ilgili kurumlar bugünkü verilere göre BPA ihtiva eden ürünlerin uygun şekilde kullanıldıklarında sağlık üzerine zararlı olduklarından endişe duyulacak bir sebep olmadığı kanaatindeler.

Üç: 'BPA 50 seneden fazla zamandır güvenle kullanılıyor' iddiasında olan kimya endüstrisinin yasaklamayı önlemek için çok büyük baskısı var.

Dört: Yürürlükteki kanunlara göre FDA ve EPA'nın kimyasal bir maddeyi yasaklamaları imkânsız gibi.

Şimdilik ne yapalım?

Kimya endüstrisi BPA yerine daha emniyetli bir kimyasal bulana kadar yapabileceklerimiz şunlar:

Plastik yiyecek ve içecek kapları yerine camdan yapılmış olanlar tercih edilmelidir.

BPA ihtiva eden biberonlar asla kullanılmamalıdır.

Metal kutulardaki yiyecek ve içecek tüketimi en aza, mümkünse sıfıra indirilmelidir.

Plastik kaplardaki sıcak yiyecek ve içeceklerden özellikle kaçınılmalıdır.

Çizilmiş ve hasara uğramış plastik kaplar atılmalıdır.

Gelelim neticeye

FDA, EPA, EFSA gibi kuruluşlar 'Bisfenol A'yı yasaklamayı savsaklamaya devam ededursunlar, ben BPA'nın insan sağlığı için kesinlikle zararlı bir madde olduğundan ve tıpkı sigara gibi ileriki senelerde yasaklanacağından şüphe etmiyorum. Sağlık bakanı olsam bu maddenin en azından biberon ve benzeri ürünlerde kullanımının yasaklanması için elimden geleni arkama koymazdım. Çocuk hastalıkları uzmanı olan bakanımızı bu konuda acilen göreve çağırıyorum.

AHMET RASİM KÜÇÜKUSTA

Kaynak: ZAMAN